Në zemër të Elbasanit, mes mureve të lashta që kanë sfiduar shekujt, qëndron një nga dëshmitë më të rëndësishme të historisë së qytetit, Kalaja. Ajo nuk është thjesht një monument i së shkuarës, por një hapësirë ku historia vazhdon të jetojë përmes banorëve, rrugicave, objekteve me vlera arkitekturore dhe kujtesës së brezave.

Për shekuj me radhë, Kalaja ka qenë qendra e jetës qytetare, ekonomike dhe kulturore të Elbasanit. Brenda mureve të saj janë zhvilluar veprimtari tregtare, zejtari, janë ndërtuar banesa karakteristike dhe objekte që sot përbëjnë një pjesë të rëndësishme të trashëgimisë së qytetit.

Por, ashtu si shumë qendra historike në vend, edhe Kalaja e Elbasanit u përball me sfida të mëdha gjatë periudhës së tranzicionit pas viteve ’90. Ndryshimet urbane, mungesa e ndërhyrjeve të koordinuara, amortizimi i ndërtesave dhe transformimet e kryera ndër vite ndikuan në dobësimin gradual të karakterit historik të zonës. Potenciali i saj si një destinacion kulturor mbeti për një kohë i pashfrytëzuar plotësisht.

Sot, Kalaja ndodhet përpara një kapitulli të ri. Përmes projektit të rijetëzimit, synimi është që kjo zonë të mos mbetet vetëm një dëshmi e historisë, por të kthehet në një hapësirë aktive zhvillimi për qytetin.

Një projekt që lidh trashëgiminë me zhvillimin

Më 14 nëntor 2024 u nënshkrua Memorandumi i Mirëkuptimit ndërmjet Albanian-American Development Foundation (AADF), Bashkisë Elbasan, Ministrisë së Kulturës, Ekonomisë dhe Inovacionit dhe Ministrit të Shtetit për Pushtetin Vendor, duke hedhur bazat e një projekti të rëndësishëm për rikualifikimin dhe promovimin e lagjes Kala.

Qëllimi i projektit nuk është vetëm restaurimi fizik i objekteve, por krijimi i një modeli të ri zhvillimi ku trashëgimia kulturore shndërrohet në një mundësi konkrete për turizmin, ekonominë lokale dhe komunitetin.

Kryebashkiaku i Elbasanit, Gledian Llatja, e ka konsideruar Kalanë një nga pasuritë më të rëndësishme të qytetit dhe një element kyç në vizionin për zhvillimin turistik të Elbasanit, duke theksuar rëndësinë e kthimit të vlerave historike në mundësi reale për qytetarët.

Nga studimi te ndërhyrja konkrete

Përpara çdo ndërhyrjeje në terren, projekti është mbështetur në një proces të detajuar studimi dhe dokumentimi. Janë analizuar 434 objekte brenda lagjes Kala, duke krijuar një pasqyrë të plotë mbi gjendjen e ndërtesave, vlerat arkitekturore, elementët historikë, pronësitë, infrastrukturën dhe aktivitetet ekonomike në zonë.

Bashkia Elbasan ka kontribuar me informacionet mbi objektet publike, rrjetet infrastrukturore, investimet ndër vite, dokumentacionin teknik, të dhënat historike dhe materiale arkivore, duke krijuar bazën e nevojshme për hartimin e ndërhyrjeve të ardhshme.

Koncept-ideja e projektit përfshin një qasje të plotë, restaurimin dhe përmirësimin e objekteve me vlera, trajtimin e rrugicave dhe shesheve, përmirësimin e ndriçimit, sinjalistikës, infrastrukturës nëntokësore, sistemit të lëvizshmërisë dhe elementëve të sigurisë publike.

Një mundësi e re për ekonominë dhe turizmin

Rijetëzimi i Kalasë pritet të sjellë një ndikim të rëndësishëm edhe në ekonominë lokale. Një qendër historike e restauruar dhe funksionale krijon kushte për rritjen e vizitorëve dhe zhvillimin e bizneseve që lidhen me turizmin.

Aktivitetet tradicionale, gastronomia, artizanati, shërbimet turistike dhe sipërmarrjet familjare mund të përfitojnë nga një zonë më tërheqëse dhe më e vizitueshme.

Vizioni është që Kalaja të mos jetë një vend ku vizitori kalon vetëm për pak minuta, por një destinacion ku ai ndalet, përjeton historinë, njeh traditën dhe kontribuon në ekonominë e qytetit.

Një Kala e rijetëzuar do të thotë më shumë mundësi për banorët, më shumë hapësira për bizneset lokale dhe një rol më i fortë i Elbasanit në hartën e turizmit kulturor shqiptar.

Një e ardhme e re për simbolin e qytetit

Transformimi i Kalasë nuk matet vetëm me restaurimin e gurëve të vjetër apo përmirësimin e infrastrukturës. Vlera më e madhe e këtij projekti qëndron në rikthimin e jetës në një nga zonat më të rëndësishme të qytetit.

Një projekt që rikthen jetën brenda mureve historike

Por përtej restaurimit të objekteve, përmirësimit të rrugicave dhe krijimit të një hapësire më tërheqëse për vizitorët, vlera më e madhe e këtij projekti lidhet me njerëzit që jetojnë brenda mureve të Kalasë.

Banorët e kësaj zone historike nuk e shohin rijetëzimin vetëm si një ndryshim të pamjes së ndërtesave apo hapësirave publike, por si një mundësi për të përmirësuar cilësinë e jetës dhe për ta kthyer Kalanë në një zonë më funksionale, më të gjallë dhe më të vlerësuar.

Për ta, një Kala e rijetëzuar do të thotë më shumë kujdes për vendin ku jetojnë, më shumë mundësi për zhvillimin e bizneseve lokale dhe një vlerësim më i madh për historinë që ata mbartin çdo ditë.

“Duam që Kalaja të jetë zemra e qytetit, ku vijnë vizitorë dhe ku fëmijët tanë të ndihen krenarë për historinë që kanë trashëguar.”

Ky është edhe thelbi i këtij projekti, që trashëgimia kulturore të mos mbetet vetëm një kujtim i së kaluarës, por të jetë pjesë aktive e jetës së sotme dhe një mundësi zhvillimi për të ardhmen.

Sepse një zonë historike nuk merr vlerë vetëm nga muret dhe objektet e saj, por nga njerëzit që e mbajnë gjallë çdo ditë.

Një e ardhme e re për simbolin e qytetit

Transformimi i Kalasë nuk matet vetëm me restaurimin e gurëve të vjetër apo përmirësimin e infrastrukturës. Vlera më e madhe e këtij projekti qëndron në rikthimin e jetës në një nga zonat më të rëndësishme të qytetit.

Kalaja e Elbasanit është një kujtesë e së kaluarës, por përmes këtij projekti synohet të bëhet edhe një mundësi për të ardhmen.

Sot, muret e Kalasë së Elbasanit nuk kërkojnë vetëm të ruhen. Ato kërkojnë të marrin jetë të re. Pas çdo guri të vjetër nuk është vetëm një copëz historie, por kujtimi i brezave që kanë jetuar aty, puna e njerëzve që e kanë mbajtur gjallë dhe mundësia për brezat që do të vijnë.

Një Kala më e bukur, më e aksesueshme dhe më e gjallë nuk do të jetë vetëm një destinacion për turistët. Ajo do të jetë përsëri një pjesë e pandarë e jetës së Elbasanit.

Sepse një qytet nuk ndërtohet vetëm me godina të reja. Ai ndërtohet duke ruajtur kujtesën e vet dhe duke i dhënë historisë një vend në të ardhmen.